روزی که نامه مشهور “پایان داعش” نوشته شد

در ششمین سالگرد شهادت سردار سلیمانی، بخش دوم مستندهایی که درباره شهید سلیمانی ساخته شده‌اند را معرفی می‌کنیم.

در بخش نخست این گزارش، مستندهای «ژنرال»، «عیدوک» و «72 ساعت» معرفی شدند:

در این گزارش تسنیم، 4 فیلم مستند دیگر درباره شهید سلیمانی معرفی می‌شوند:

دوئل پنهان ایران و آمریکا و نامه‌ای از “سردار سلیمانی” که جهانی شد

مستند «دوئل بوکمال» به کارگردانی محمدرضا ابوالحسنی و تهیه‌کنندگی مرتضی شعبانی را باید یکی از فیلم‌های مهم درباره شهید سلیمانی بدانیم؛ اثری که در هفدهمین جشنواره سینما حقیقت حضور داشت و جوایز متعددی را کسب کرد.

این فیلم مستند، روایت عملیات بسیار مهمی است که از ابتدای سال 1396 در منطقه بادیه الشام در جنوب سوریه آغاز شده و در پایان این عملیات شهر بوکمال از دست داعشی‌ها آزاد می‌شود.

موضوع مهمی که دستمایه ساخت این مستند شده، ورود شهید سلیمانی به عملیات بوکمال و تغییر روند جنگ است. در شرایطی که 3 ماه از آغاز عملیات گذشته است، شهید سلیمانی به عنوان فرمانده جبهه مقاومت وارد میدان می‌شود، خود را به مرز عراق و سوریه می‌رساند و از آنجا به بوکمال می‌رود. او به مدت 3 ماه فرماندهی این عملیات را برعهده می‌گیرد و می‌توان گفت نابودی داعش در بوکمال، نابودی کامل آن در عراق را رقم می‌زند. دقیقاً بعد از پیروزی در این عملیات است که شهید سلیمانی آن نامه مشهور مبنی بر پایان داعش را می‌نویسد؛ نامه‌‌ای که جهانی شد. 

مرتضی شعبانی تهیه‌کننده این اثر، درباره اهمیت عملیات بوکمال می‌گوید: “بوکمال تنها راه ارتباطی جبهه مقاومت برای رسیدن به سوریه بود که اگر از دست می‌رفت، سوریه سرنوشت دیگری پیدا می‌کرد. اسناد نشان می‌دهد که یک «دوئل» بین ایران و آمریکا برای مسلط شدن بر این منطقه شکل می‌گیرد. آمریکا با احداث یک پایگاه نظامی در منطقه تنف، یک مدار 55 درجه درست کرده بود و به همین دلیل، منطقه بوکمال، تنها راه ارتباطی بین سوریه و عراق بود. اگر آمریکا موفق می‌شد، این منطقه را نیز به اشغال خود دربیاورد، عملاًً هیچ ارتباطی بین سوریه و عراق باقی نمی‌ماند و همین موضوع سرنوشت مبارزه با داعش را عوض می‌کرد.

شاید بتوان گفت عدم پیروزی در عملیات بوکمال باعث می‌شد تا 7-8 سال زحمات جبهه مقاومت برای نابودی داعش هدر برود.”

“حاج قاسم” به روایت کسی که سال‌ها قبل از او شهید شد!

محسن اسلام‌زاده، کارگردان مستندی درباره شهید سلیمانی است؛ او فیلم مستند “پاییز پنجاه سالگی” را ساخته و ابعاد شخصی‌تری از زندگی شهید سلیمانی را از نقطه نظر یکی از دوستان نزدیک او به تصویر کشیده است.

مستند “پاییز پنجاه سالگی”، ناگفته‌هایی از زیست «شهید حاج قاسم سلیمانی» را از زبان «سردار محمّد جمالی»، هم‌رزمش روایت می‌کند و نگاهی به دوران حضور «حاج قاسم» در منطقه جنوب‌شرق کشور دارد؛ دورانی که سردار سلیمانی علاوه بر اینکه فرمانده‌ سپاه ثارالله بود، در قرارگاه قدس هم فرماندهی می‌کرد و یکی از دوران مهم فعالیت ایشان بوده است.

محمد جمالی از فرماندهان لشکر 41 ثارالله و از هم‌رزمان شهید سلیمانی است که سال 1342 در شهر بابک کرمان به دنیا آمده است. او کسی است که سال‌ها زیرنظر حاج قاسم در جنوب شرق کشور کار کرده و او را به خوبی می‌شناسد و در سال 1392 نیز در سوریه به شهادت می‌رسد؛ نکته مهم درباره شهید جمالی این است که به واسطه سال‌ها فعالیت در جنوب شرق کشور و ارتباط مستقیم با حاج قاسم، وی را به خوبی می‌شناسد.

اسلام‌زاده درباره ساخت این مستند می‌گوید: “دوست داشتم فردی را پیدا کنم تا حاج قاسم را از زبان او معرفی کنم. شهید محمد جمالی همان فرد بود؛ او کسی است که مسئول اطلاعات سیرجان بوده و اطلاعات بسیار خوبی از شهید سلیمانی دارد. قصه فیلم، بازه زمانی بین دفاع مقدس و حضور حاج قاسم در نیروی قدس را روایت می‌کند. فیلم را از قطعنامه 598 آغاز کردم و سپس وارد دورانی می‌شویم که شهید سلیمانی در جنوب شرق کشور حضور داشته است؛ محمد جمالی یکی از فرماندهان اطلاعاتی حاج قاسم در این منطقه بوده است.

در زمان تولید این مستند با کتاب “پاییز پنجاه‌ سالگی” نیز آشنا شدم؛ این کتاب به قلم خانم فاطمه بهبودی نوشته شده و روایت همسر شهید محمد جمالی از اوست. وقتی کتاب را خواندم، با وقایعی که بین شهید جمالی و حاج قاسم رخ داده بود، آشنا شدم و آدم‌هایی که شاهد آن اتفاقات بوده‌اند را پیدا کردم.

حاج قاسمِ نظامی؟! خیر!

وقتی اسم حاج قاسم می‌آید، عمده تصورات به سمت ابعاد نظامی و ژنرال بودن او می‌رود. مستند “ردی از یک مرد”، ساخته ساسان فلاح‌فر، تصویری متفاوت از شهید سلیمانی را به تصویر می‌کشد و چهره مردمی حاج قاسم را به نمایش می‌گذارد؛ فرمانده نظامی که علیرغم تمام مشغله‌‌های نظامی، سالی 2-3 بار به روستای زادگاهش سر می‌زده و با تک تک مردم صحبت می‌کرده است. حتی در ایام نوروز به خانه همه آنان سر می‌زده و به همین دلیل همه‌شان از او یادگاری دارند.

فلاح‌فر، کارگردان “ردی از یک مرد” درباره این فیلم می‌گوید: “در این مستند به 200 کیلومتری از کرمان، روستای قنات ملک آمدیم. این روستا همان‌جایی است که سردار سلیمانی در آن متولد و بزرگ شده است و به همین دلیل تک‌تک مردم روستا خاطرات زیادی را از این شهید دارند. به نظرم این ویژگی آنان به من کمک کرد که بتوانم شهید سلیمانی را بهتر بشناسم و زاویه جدیدی از او را در فیلم خود به نمایش بگذارم.

موضوع مهمی که در گفت‌وگو با اهالی روستا بدان پی بردم این است که حاج قاسم در زندگی آنان جاری است و لازم نیست که بخواهند درباره ایشان فکر کنند و سپس حرف بزنند. به عبارت دیگر، حاج قاسم در همه احوال، در زندگی‌شان جاری است؛ این موضوع چه زمانی که ایشان زنده بود و به روستا سر می‌زد و چه اکنون که ایشان شهید شده‌ است، دیده می‌شود.”

فرمانده بزرگ ایران، بی قرار یوسف

مستند «بی‌قرار» به کارگردانی محمدعلی فارسی، شخصیت شهید حسین یوسف‌الهی را در نسبت با سردار حاج قاسم سلیمانی تعریف می‌کند. این فیلم مستند به ماجرای بی‌قراری حاج قاسم سلیمانی و شهید «حسین یوسف الهی» می‌پردازد که سال‌ها رفیق و یار همدیگر بوده‌اند و بخش مهمی از مستند به توصیفات و صحبت‌های حاج قاسم درباره شهید یوسف‌الهی مربوط می‌شود که مزار ایشان در کنار مزار حاج قاسم قرار گرفته و از این نظر نیز شاخص و قابل توجه بوده‌اند.

در طول مستند به مرور از نام و عنوان شهید بزرگوار پرده‌برداری می‌شود و هر چه به انتهای فیلم نزدیک می‌شویم اطلاعات بیشتری در ارتباط با مشخصات ارائه می‌شود. بخش مهمی از مستند به صحبت‌های حاج قاسم درباره شهید یوسف‌الهی مربوط می‌شود.

یکی از تمهیدات جالبی که محمدعلی فارسی در مقام کارگردان در مسیر روایت مستند ایجاد کرده، تعلیقی است که در معرفی این شهید دفاع مقدسی طراحی شده است یعنی برخلاف بسیاری از آثار اینچنینی که در ابتدا نام شهید عنوان می‌شود و مدام از آن یاد می‌شود در طول مستند بی‌قرار بتدریج از نام و عنوان شهید بزرگوار پرده‌برداری می‌شود و هرچه به انتهای فیلم نزدیک می‌شویم اطلاعات و آدرس‌های بیشتر و دقیق‌تری در ارتباط با مشخصات ایشان ارائه می‌شود.