وجود نگاه منفی به تئاترهای شبانه؛ نمایش کمدی برای جامعه ضروری است
یکی از داوران اولین جشنواره نمایشهای کمدی شبانه معتقد است نگاهی منفی و سختگیرانه از سوی هنرمندان، سرمایهگذاران، دولت و رسانهها به تئاترهای کمدی شبانه وجود دارد.
حامد شفیعخواه از داوران اولین جشنواره نمایشهای کمدی شبانه با اشاره به ضرورت پرداختن به این جشنواره گفت: من شخصاً همواره طرفدار برگزاری جشنوارهها بودهام اما معتقدم جشنواره زمانی معنا پیدا میکند که هدفمند باشد، نه صرفاً ابزاری برای اتلاف بودجه و ارائه بیلان کاری. مسألهای که متأسفانه در بسیاری از جشنوارهها شاهد آن هستیم. در این میان، پرداختن به تئاتر کمدی، که یکی از ضروریترین و در عین حال مغفولماندهترین حوزههای هنری است، نهتنها از جهت احترام و توجه به هنرمندان شریف این عرصه، بلکه به واسطه تأثیر مستقیم آن بر فرهنگ عمومی جامعه امری ضروری است.
وی ادامه داد: نمایشهای کمدی بیشترین مخاطب را در میان گونههای نمایشی دارند؛ بنابراین تأثیرگذاری فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی آنها، در کنار ایجاد شادی و نشاط، بسیار قابل توجه است. جشنواره میتواند به ارتقای کیفیت این آثار کمک کند تا کمدی، علاوه بر سرگرمکنندگی، با نگاهی مسئولانهتر، در رشد سطح فرهنگی جامعه نیز نقشآفرین باشد. به همان اندازه که تئاتر کمدی برای جامعه ضروری است، برگزاری جشنوارهای اختصاصی برای آن نیز یک ضرورت به شمار میآید.
به گزارش خبرنگار مهر،شفیعخواه درباره چرایی حرکت برخی از آثار این ژانر به سمت شوخیهای دم دستی و بیمحتوا، یادآور شد: در تمام دنیا، نمایشهای اصطلاحاً برادویگونهای وجود دارند که فارغ از ایدههای فلسفی و روشنفکرانه، با هدف سرگرمسازی مخاطب تولید میشوند. این آثار معمولاً پیچیدگیهای فرمی یا صنایع ادبی پررنگی ندارند و تمرکزشان بر پرورش وجوه کمدی است. این مسأله ذاتاً ایراد محسوب نمیشود اما گاهی در نمونههای داخلی، این رویکرد باعث میشود جنبههای نمایشی و دراماتیک اثر به فراموشی سپرده شود و صرفاً برای خنداندن مخاطب، به هر ابزاری متوسل شوند.
وی در ادامه سخنان خود گفت: در چنین نقطهای است که برخی منتقدان در تقابل با تئاتر کمدی شبانه قرار میگیرند و معتقدند بخشی از این آثار به سمت کمدیهای سطحی و مبتذل حرکت کردهاند. به نظر من، یکی از مشکلات اصلی، روند ورود نسل جوان به این حوزه است. اغلب آموزش ساختارمند و آکادمیکی در این مسیر وجود ندارد و همانند برخی گونههای سنتی نمایش، انتقال تجربه بهصورت سینهبهسینه انجام میشود. از سوی دیگر، الگوها و نمونههای شاخص و در دسترس نیز برای بسیاری از این هنرمندان وجود ندارد. نتیجه این وضعیت، تکرار مداوم موقعیتها و شوخیهای مشابه در آثار مختلف است؛ حتی گاه موسیقیهای یکسانی را در اجراهای گوناگون میشنویم. ضعف متن و ایده داستانی را میتوان بزرگترین چالش تئاتر کمدی شبانه دانست. کافی است نگاهی به موفقترین و پرفروشترین آثار این حوزه بیندازیم؛ معمولاً این آثار از متونی خلاقتر و منسجمتر برخوردارند. به باور من، نوشتن در این حوزه نیازمند نگاهی عمیقتر و خلاقانهتر است.
داور جشنواره نمایشهای کمدی شبانه برگزاری این جشنواره را تلاشی در مسیر ارتقای کیفی این آثار دانست و گفت: جشنواره کمدی شبانه یک ضرورت است. حس رقابت همواره برای هنرمندان جذاب بوده و دیده شدن، بخش مهمی از انگیزه فعالیت در هر عرصهای است. متأسفانه هنرمندان این حوزه کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، در حالی که استعدادهای درخشانی در میان آنها وجود دارد؛ کمدینهایی که بهراحتی میتوانند در سینما و تلویزیون نیز بدرخشند. چنین جشنوارههایی، بهویژه با حضور داورانی از حوزههای مختلف، میتواند پلی باشد برای معرفی این استعدادها به عرصههای گستردهتر. رقابت سالم همچنین میتواند انگیزه هنرمندان را در دورههای بعد افزایش دهد و آنها را به تأمل بیشتر درباره کیفیت آثارشان سوق دهد. البته این مسیر نیازمند حمایت است؛ هم از سوی هنرمندان، هم سرمایهگذاران و مهمتر از همه، دولت و رسانهها. نگاه منفی و بعضاً سختگیرانهای که نسبت به کمدیهای شبانه وجود دارد، باید مورد بازنگری قرار گیرد. نمیتوان بدون حمایت، انتظار ارتقای کیفی داشت. آنچه نیاز است، شکلگیری یک همکاری دوسویه و سازنده میان هنرمندان این حوزه و نهادهای مسئول است.
شفیعخواه با ارائه پیشنهاداتی برای بهبود هرچه بیشتر روند برگزاری جشنواره، اظهار کرد: پیشنهاد مشخص من برای دورههای آتی، برگزاری جلسات نقد جدی و مستقل است؛ جلساتی که منتقدان بتوانند بدون ملاحظههای غیرحرفهای و بهصورت رودررو به تحلیل و بررسی آثار بپردازند. همچنین برگزاری کارگاههای آموزشی در حوزههای نمایشنامهنویسی، کارگردانی و بازیگری میتواند نقش مؤثری در ارتقای کیفی آثار و هدایت استعدادهای جوان داشته باشد. هر چند گاه مقاومتهایی نسبت به آموزش آکادمیک دیده میشود اما باور دارم استادان توانمندی در تئاتر ایران حضور دارند که میتوانند راهنمای مسیر نسل جدید در این گونه مهجور اما تأثیرگذار باشند. امیدوارم با حمایتهای بیشتر از سوی هنرمندان، مدیران فرهنگی، رسانهها و نهادهای مسئول، در دورههای آینده شاهد آشتی گستردهتر با این جهان شاد، پرمخاطب و اثرگذار نمایشی باشیم.
اولین جشنواره نمایشهای کمدی شبانه به دبیری مجتبی شریعت از اواسط آبان تا پایان دی سال جاری در حال برگزاری است.
