خواندن «تاریخچه خوشبختی» در کنار فلاسفه

هر کتاب داستان یا پرسشی دارد، و این پرسش این کتاب است: خوشبختی چیست؟ آیا می‌توان به معیارهای روشنی برای سنجش میزان خوشبختی افراد دست یافت؟چطور می‌توانیم با تضاد میان اهداف‌مان و انواع چیزهایی که به ما احساس خوشبختی می‌دهند کنار بیاییم؟

کتاب «تاریخچه خوشبختی» (A Brief History of Happiness) اثر نیکلاس وایت (Nicholas White) فیلسوف آمریکایی، یکی از آثار شناخته‌شده در فلسفه اخلاق و روانشناسی اخلاق است که توسط خشایار دیهیمی به فارسی ترجمه شده و نشر گمان آن را منتشر کرده است.

به گزارش خبرنگار مهر، نویسنده این کتاب نیکلاس وایت، استاد بازنشسته فلسفه دانشگاه کالیفرنیا، ارواین است. او در این کتاب با گذری بر ۲۵۰۰ سال تفکر فلسفی درباره مفهوم خوشبختی، به ما نشان می‌دهد متفکران برجسته تاریخ فلسفه از یونان باستان تا امروز چگونه به این پرسش‌ها و پرسش‌هایی از این دست پرداخته‌اند. و در این ضمن می‌کوشد پرسش از خوشبختی را به مسائلی چون اخلاقی زیستن و فلسفه زندگی پیوند بزند. تمرکز اصلی او بر دو سنت بزرگ فلسفی است: نخست سنت ارسطویی که خوشبختی (Eudaimonia) را معادل «زیستن نیک» یا «شکوفایی انسان» در چارچوب یک زندگی فضیلت‌مندانه می‌داند؛ و دوم سنت لذت‌گرایانه که خوشبختی را با لذت (Pleasure) و فقدان رنج یکسان می‌گیرد.

وایت استدلال می‌کند که این دو نگاه، در طول تاریخ فلسفه غرب در تعامل و تقابل بوده‌اند و او با بررسی آرای فیلسوفانی چون افلاطون، ارسطو، اپیکور، رواقیون، هیوم، کانت، بنتام، میل و فیلسوفان معاصر، نشان می‌دهد که بحث خوشبختی چقدر پیچیده و چندبعدی است.

کتاب رویکرد تاریخی منسجمی دارد و صرفاً مجموعه‌ای از نظریات نیست، بلکه روایتی پیوسته و تحلیلی از تحول مفهوم خوشبختی ارائه می‌دهد. همچنین با وجود موضوع تخصصی، زبان نسبتاً قابل دسترسی دارد که برای مخاطب عمومیِ علاقه‌مند به فلسفه نیز قابل فهم است. ترجمه روان و قابل اعتماد خشایار دیهیمی، که تسلط عمیقی بر فلسفه و زبان فارسی دارد، امتیاز بزرگ این کتاب است. او اصطلاحات تخصصی را به درستی و با حوصله به فارسی برگردانده است.

در بخشی از این کتاب می‌خوانیم: «جالب ترین بررسی ها درباره خوشبختی در فاصله دوران باستان و کانت، از نظر من، مجموعه‌ای است از بررسی ها حول دو شیوه تفکر. یکی از این دو شیوه که با گذشت زمان هرچه نیرومندتر می‌شد، کوشش برای ربط دادن پژوهش درباره خوشبختی به پژوهش‌های تجربی درباره روان آدمی بود. شیوه تفکر دیگر، که آن اولی جایش را گرفت رغبت فراوان به تلاش برای برگرفتن انگاره خوشبختی از مواضع متافیزیکی و الهیاتی بود. در آن خط فکری نخست، مفهوم خوشبختی همچنان نزدیک به انگیزه‌های بشری، قابل مشاهده به شیوه‌های تجربی نگه داشته شد و بعضاً حتی به بهای فدا کردن انسجام انگاره، که البته جای شگفتی هم نداشت. در خط فکری دوم این گرایش و میل غالب بود که این انگاره به مسیر دیگری کشانده شود.

خط فکری اول یک رابطه کلی گنگ با تجربه گرایی در حوزه نظریه شناخت داشت، یعنی این نظر که کل شناخت ما محصول ادراکات حسی ماست؛ و خط فکری دوم یک رابطه کلی گنگ با عقل گرایی در حوزه نظریه شناخت داشت. یعنی این نظر که بخشی از شناخت از عقلی نشات می‌گیرد که مستقل از ادراکات حسی کار خودش را می‌کند.»

این کتاب یک درآمد فشرده و عمیق به یکی از اساسی‌ترین مفاهیم زندگی انسان است. علاقه‌مندان به فلسفه اخلاق و تاریخ اندیشه، کسانی که به مباحث روانشناسی مثبت‌نگر (Positive Psychology) از منظر فلسفی علاقه دارند، دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، علوم انسانی و روانشناسی و خوانندگانی که به دنبال پاسخ‌های عمیق‌تر به پرسش‌های کلیدی زندگی مانند معنای زندگی و خوشبختی هستند. می‌توانند از خواندن این کتاب لذت ببرند.

کتاب «تاریخچه خوشبختی» در ۲۴۰ صفحه از مجموعه هنر و زندگی توسط نشر گمان منتشر و عرضه شده است. اگر به دنبال کتابی هستید که با استناد به میراث فلسفی غرب، مسئله خوشبختی را واکاوی کند و صرفاً یک کتاب انگیزشی ساده‌نگر نباشد، «تاریخچه خوشبختی» گزینه بسیار مناسبی است.