انیمیشن «یوز»؛ روایتی تصویری از بازگشت به هویت ایرانی و مقاومت در برابر خودباختگی فرهنگی
یکی از برجستهترین ویژگیهای انیمیشن «یوز»، تمرکز آگاهانه بر مفهوم «بازگشت به خویشتن» است. فیلم با پرهیز از روایتهای بیهویت و فانتزیهای وارداتی، تلاش میکند مخاطب را با ریشههای خود آشتی دهد. در این روایت، طبیعت ایرانی نه یک پسزمینهی خنثی، بلکه بستر شکلگیری معناست. زیستگاه یوز، نماد سرزمینی است که هویت در آن معنا مییابد و فاصله گرفتن از آن، به گمگشتگی و زوال میانجامد. این نگاه، همراستا با گفتمان اصیل انقلاب اسلامی در نقد غربزدگی و دفاع از هویت مستقل فرهنگی است.
از منظر فنی نیز «یوز» را باید یک نقطهی عطف در مسیر رشد انیمیشن ایران دانست. بیتردید این اثر نشان میدهد که متخصصان داخلی، با تکیه بر توان بومی و بدون وابستگی به جریانهای مسلط جهانی، قادر به خلق آثاری قابل دفاع و جدی هستند. انیمیشن ایران سالهاست در سایهی بیتوجهی و کمبود حمایت قرار داشته، اما «یوز» اثبات میکند که با عزم ملی و باور به توان داخلی، میتوان به نتایجی ارزشمند دست یافت.
اگرچه مقایسهی آثار داخلی با تولیدات پرهزینهی استودیوهای جهانی همواره وسوسهبرانگیز است، اما «یوز» اساساً وارد این بازی نمیشود. این انیمیشن تلاش نمیکند خود را نسخهای بومی از محصولات غربی نشان دهد، بلکه با حفظ فاصلهی آگاهانه از آن الگوها، مسیر مستقلی را دنبال میکند. همین استقلال در نگاه و اجرا، ارزش اثر را دوچندان میکند و آن را به نمونهای موفق از «پیشرفت بومی» بدل میسازد.
زاویهی دید فیلم نسبت به طبیعت و حیوانات نیز شایان توجه است. «یوز» برخلاف بسیاری از آثار رایج، طبیعت را ابزاری تزئینی یا مصرفی نمیبیند. در این انیمیشن، طبیعت دارای حرمت است و حیوانات بخشی از یک نظم الهی و زیستی تلقی میشوند. این نگاه، همخوان با آموزههای دینی و فرهنگی ماست که انسان را نه مالک مطلق طبیعت، بلکه امانتدار آن میداند. چنین رویکردی میتواند نقش مهمی در تربیت نسل جدید و اصلاح نگاه ابزاری به محیط زیست ایفا کند.
از سوی دیگر، «یوز» در لایههای پنهان خود، نقدی جدی بر خودبیگانگی فرهنگی ارائه میدهد. فیلم بهنرمی اما قاطعانه نشان میدهد که دور شدن از ریشهها، چه در سطح فردی و چه در سطح جمعی، به تضعیف هویت و از دست رفتن قدرت منجر میشود. این پیام، بهویژه در شرایطی که جنگ نرم فرهنگی با شدت دنبال میشود، اهمیتی دوچندان دارد و انیمیشن را به ابزاری مؤثر در جبههی فرهنگی بدل میسازد.
نکتهی قابل توجه دیگر، جسارت سازندگان در ورود به حوزهی انیمیشن بلند با موضوعی جدی و غیرکلیشهای است. سالهاست که انیمیشن در ایران یا به آثار کاملاً کودکانه تقلیل یافته یا در حد پروژههای محدود باقی مانده است. «یوز» این قاعده را به چالش میکشد و نشان میدهد که انیمیشن میتواند حامل پیامهای عمیق هویتی و فرهنگی باشد، بیآنکه به ابتذال یا سطحینگری دچار شود.
در مجموع، انیمیشن «یوز» را باید گامی ارزشمند در مسیر احیای هویت فرهنگی در هنر تصویری ایران دانست. اثری که با تکیه بر سوژهای اصیل، نگاهی بومی، و تلاش فنی قابل تحسین، نشان میدهد راه پیشرفت از دل خودباوری میگذرد، نه از تقلید کورکورانه. «یوز» یادآور این حقیقت است که فرهنگ ایرانی، اگر به خود بازگردد، همچنان ظرفیت الهامبخشی، مقاومت و خلق دارد؛ پیامی که امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیازمندیم./نوبنیاد
