نمایشی با الهام از جهان موراکامی؛ ارتباط بین هنرمند و مخاطب مهم است
ناصر آویژه کارگردان نمایش «یک فیل ناپدید شد» با اشاره به ارتباط این نمایش با داستانی از موراکامی بیان کرد که اجرای این متن فضایی کاریکاتوری را طلب میکرد.
ناصر آویژه کارگردان نمایش «یک فیل ناپدید شد» که اینشبها در مجموعه تئاترشهر روی صحنه است، درباره داستان این نمایش گفت: نمایش «یک فیل ناپدید شد» بر اساس قصه کوتاهی از هاروکی موراکامی نوشته شده است. داستان درباره یک شهر کوچک است که فیلی در آن ناپدید میشود و به محض ناپدید شدن فیل، اتفاقات عجیبی در شهر رخ میدهد.
وی درباره شرایط اجرای این نمایش و همزمانی تمرینهای آن با شرایط جنگی توضیح داد: شروع تمرینهای ما در اوج وقایع جنگی بود و طبیعتاً اجرای تئاتر در چنین شرایطی ریسک بزرگی محسوب میشود، اما نمیشود کار نکرد. به هر حال، شرایط به نظرم باعث میشود کار هنری شکل بگیرد؛ یعنی هنرمند باید بتواند در هر شرایطی اثرش را خلق کند و برای آن مخاطب جذب کند.
آویژه درباره فضای اجرایی «یک فیل ناپدید شد» در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: زمانی که متن را خواندم، احساس کردم متن یک فضای کاملاً کاریکاتوری و فانتزی را میطلبد. بنابراین شکل اجرایی نمایش نیز به صورت یک کاریکاتور طراحی شده است. شهری که ساختهایم، یک شهر کاملاً خیالی است و در فرم دکور، لباس و همه طراحیها تلاش کردهایم این فضای لامکان و لازمان را داشته باشیم.
وی ادامه داد: در شیوه بازیگری هم بازیگران تلاش کردند فرم کاریکاتور را اجرا کنند. در واقع، از ابتدا تلاش ما این بود که فضای کلی نمایش با همان جهان فانتزی و کاریکاتوری که در متن وجود دارد، هماهنگ باشد و این ویژگی در همه اجزای اجرا دیده شود.
این کارگردان درباره تجربه کارگردانی در حوزه تئاتر کودک و نوجوان و بزرگسال و تفاوت این ۲ حوزه بیان کرد: به نظرم تفاوت زیادی وجود ندارد، اما در تئاتر کودک و نوجوان یکسری محدودیتها وجود دارد؛ محدودیتهایی از لحاظ کلام، کلمه، شیوه اجرایی و شوخیهایی که انجام میشود. با این حال، وقتی در تئاتر کودک و نوجوان به شکل مستمر کار کرده باشید، اگر دانش بیشتری از آن موقعیت داشته باشید، میتوانید از این فضا استفاده کنید.
وی افزود: من حدود چهار، پنج سال است که بیشتر کارهای بزرگسال اجرا میکنم، اما فرم و شکل این نمایش فانتزی بیشتری دارد و از آن فضای کاریکاتوری و فانتزی که در دنیای کودکان وجود دارد، بیشتر در این کار استفاده شده است. بنابراین شاید بتوان گفت بخشی از تجربهای که از تئاتر کودک و نوجوان داشتم، در شکلگیری این اجرا هم به کار آمده است.
آویژه درباره تفاوت ابزارهای کارگردانی در تئاتر کودک و بزرگسال نیز گفت: به نظر میرسد کارگردانی تفاوت چندانی ندارد. شما در کارگردانی تئاتر کودک و نوجوان یا بزرگسال به هر حال از همان فضایی استفاده میکنید و همان ابزارهایی را به کار میگیرید که در تئاتر بزرگسال وجود دارد. البته در تئاتر کودک استفاده از رنگ، موسیقی و برخی عناصر دیگر شاید بیشتر باشد، اما در تئاتر بزرگسال این اتفاق کمتر رخ میدهد؛ مگر اینکه مثلاً نمایشی که کار میکنید یک تئاتر موزیکال باشد.
کارگردان «یک فیل ناپدید شد» درباره نگاه خود به خلق اثر هنری و وظیفه هنرمند تصریح کرد: به نظرم خلق اثر هنری، قبل از اینکه بخواهیم آن را با مفاهیم خیلی آنچنانی مانند رسالت و این مسائل پر کنیم، موضوع دیگری است. اصلاً بحث رسالت مطرح نیست. هنرمند به هر حال یک زبان دارد و این زبان را انتخاب میکند تا بتواند ارتباط بیشتری برقرار کند.
وی تصریح کرد: شاید ما برای ارتباط است که این کار را انجام میدهیم. وظیفه هنرمند این است که آن زبان را بشناسد و بتواند درست از آن استفاده کند. اگر هنرمند زبان خودش و ابزارهایی را که در اختیار دارد به خوبی بشناسد، میتواند ارتباط بهتری با مخاطب برقرار کند و اثرش را به شکل مؤثرتری ارائه دهد.
آویژه در ادامه درباره چالشهای تولید و اجرای «یک فیل ناپدید شد» عنوان کرد: برای اجرای این کار چالشهای زیادی وجود دارد. اولین چالش، بحث مالی است. الان شرایط مالی بسیار سخت شده و به نظرم تولید یا خلق یک اثر نمایشی چندین برابر گذشته هزینه دارد.
وی افزود: این موضوع شبیه زندگی روزمره است و تفاوتی با آن ندارد. شما قبلاً شاید یکسری چیزها را با قیمت ارزانتری خریداری میکردید، اما الان باید همان چیزها را چند برابر قیمت تهیه کنید. اگر بخواهم خیلی ساده درباره هزینهها صحبت کنم، فقط پذیرایی یک گروه چندنفره در روز میتواند یک تا ۲ میلیون تومان هزینه داشته باشد. حالا اگر این هزینه را در طول مدت تمرین و اجرا محاسبه کنیم، رقم قابل توجهی میشود.
این کارگردان ادامه داد: این فقط یک بخش کوچک از هزینههاست و موارد دیگری مانند اقلام تبلیغاتی، دکور، لباس و دیگر ملزومات تولید را هم باید در نظر گرفت. بنابراین به نظرم بزرگترین چالش امروز تولید تئاتر، بحث مالی است و این موضوع فشار زیادی به گروههای نمایشی وارد میکند.
آویژه درباره چالش دوم تولید و اجرای تئاتر گفت: مسئله دیگر جذب مخاطب است. تعداد نمایشهایی که در حال اجرا هستند زیاد شده و شما مجبورید در این رقابت تمام تلاش خودتان را به کار بگیرید تا مخاطب را جذب کنید. مخاطب انتخابهای زیادی دارد و همین مسئله کار گروههای نمایشی را برای دیده شدن سختتر میکند.
وی در پایان تاکید کرد: به نظر میرسد سختیهای کار برای اجرای تئاتر در شرایط فعلی بیشتر شده است. از یک طرف هزینههای تولید افزایش پیدا کرده و از طرف دیگر، رقابت برای جذب مخاطب بیشتر شده است. با این حال، به نظرم این شرایط نباید باعث شود هنرمند از خلق اثر دست بکشد. ما باید تلاش کنیم در همین شرایط هم کار کنیم، اثرمان را به مخاطب ارائه دهیم و راهی برای ارتباط با او پیدا کنیم.
نمایش «یک فیل ناپدید شد» به نویسندگی شهروز آقائیپور و کارگردانی ناصر آویژه از ۱۴ مرداد روی صحنه تالار چهارسوی مجموعه تئاتر شهر رفته است.
شهروز آقائیپور، شاهین گلکار، الهه شهپرست، خیام (جواد) حسینی، پرویز گوهریراد، علی یعقوبزاده و علی حسینی گروه بازیگران این نمایش را تشکیل میدهند.
