معرفی چند کتاب موسیقایی زمستانی؛ از فرهنگنامه تا شور ناآرام صوت!
تعدادی از هنرمندان، پژوهشگران و فعالان موسیقی طی روزهای گذشته در حالی اقدام به انتشار کتاب ها و آثار تالیفی خود کرده اند که روند نشر آثار موسیقایی همچنان دربرگیرنده آسیب های متعددی است.
علیرضا سعیدی؛ انتشار کتابهای تخصصی در حوزه موسیقی نقشی حیاتی در رشد و ارتقای دانش علاقهمندان و فعالان این عرصه ایفا میکند. این کتابها نه تنها به انتقال دانش نظری و عملی موسیقی میپردازند، بلکه با حفظ و انتشار میراث فرهنگی و هنری، پلی میان نسلهای مختلف موسیقیدان ایجاد میکنند.
کتابهای موسیقی با ارائه مبانی تئوریک، تاریخ تحلیلی، سبکشناسی و بیوگرافی استادان، به علاقهمندان کمک میکنند تا درک عمیقتری از ابعاد مختلف هنر موسیقی پیدا کنند. این آثار به ویژه برای دانشجویان و هنرجویان، منابعی معتبر و پایدار فراهم میکنند و دسترسی به مطالب ساختاریافته و قابل اعتماد را ممکن میسازند.
علاوه بر این، انتشار کتابهای موسیقی به زبان فارسی، باعث غنای منابع داخلی شده و وابستگی به متون خارجی را کاهش میدهد. این امر به بومیسازی دانش موسیقی و انطباق آن با فرهنگ ایرانی کمک شایانی میکند. درعین حال کتابهای موسیقی همچنین میتوانند به نقد و تحلیل آثار موسیقایی بپردازند و ذهنیت تحلیلی را در میان مخاطبان تقویت کنند. این فرآیند منجر به شکلگیری شنوندگان آگاه و خلاق میشود که میتوانند در توسعه کیفیت تولیدات موسیقایی سهیم باشند.
در نهایت، ترویج کتابخوانی در حوزه موسیقی، باعث توسعه فرهنگی جامعه شده و به ارتقای سواد هنری عمومی کمک میکند. سرمایهگذاری در تألیف و ترجمه کتابهای معتبر موسیقی، زمینهساز پرورش نسل جدیدی از موسیقیدانان آگاه و خلاق خواهد بود که میتوانند هنر موسیقی را به سطحی کیفیتر رهنمون سازد.
موضوعاتی که به آن اشاره شد اگرچه روند و مسیر آن به دلیل مشکلات فراوانی که در حوزه نشر و چاپ وجود دارد، درفرآیند همواری وجود ندارد و ناشران فعال این حوزه به معنای واقعی کلمه با چنگ و دندان تلاش می کنند تا چراغ کم سوی «نشر موسیقی» همچنان در فرهنگ و هنر کشورمان روشن بماند. موضوعی که می بایست در وقت درست و مناسبش مورد واکاوی و آسیب شناسی درست و سپس حل مشکلات این حوزه با تعامل میان متولیان صنعت نشر و موسیقی کشور به سرانجام مطلوب تری برسد تا فعالان این حوزه بتوانند با شرایط بهتری در توسعه کمی و کیفی فرآیند نشر کتاب های موسیقی که توسعه آگاهانه و علمی آن امری ضروری در جهت ارتقاء «موسیقی خوب» و به تبع آن «خوب شنیدن» است گام بردارند.
آنچه می خوانید معرفی اجمالی از کتاب های منتشر شده در حوزه موسیقی است که طی روزهای گذشته توسط ناشران و فعالان عرصه موسیقی پیش روی مخاطبان قرار گرفته است.
فرهنگ نامهای با عنوان «آواها و نغمههای رضوی در فرهنگ مردم ایران»
کتاب «آواها و نغمه های رضوی در فرهنگ مردم ایران» چندی پیش بود که با حضور تعدادی از هنرمندان و پژوهشگران عرصه های مختلف توسط موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی منتشر شد.
هوشنگ جاوید پژوهشگر و مدرس موسیقی نواحی که مدیریت پژوهش و تالیف این اثر را به عهده داشته، در گفتگو با خبرنگار مهر در این زمینه توضیح داد: این اثر تالیفی شنیداری حاصل ۱۵ سال تلاشم در حوزه موسیقی های مرتبط با امام هشتم (ع) با محوریت آواهای اقوام ایرانی در تجلیل از مقام والای امام رضا (ع) بوده که علاوه بر تدوین نوشتارهایی در این حوزه، ۲۶۰ قطعه از ۲۷ استان کشور در ۸ دسته «چاوش خوانی»، «سلام خوانی»، «ستایش زیارت و بارگاه»، «توسل و مددخوانی»، «دوبیتی خوانی»، «مرثیه خوانی»، «مولودی خوانی»، «مناقب خوانی» جمع آوری شده است. این اثر توسط موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی نیز به صورت شنیداری پیش روی مخاطبان قرار گرفته است.
این پژوهشگر موسیقی نواحی ادامه داد: این مجموعه موسیقیایی یک اطلس جمع آوری شده از فرهنگ مردم ایران درباره امام رضا (ع) است که سال ها روی آن کار پژوهشی انجام شده است. به هر ترتیب ما در ایران قطعات زیادی در وصف امام علی (ع) و همچنین امام زمان (عج) داریم اما هیچ دستگاه فرهنگی و هنری نیست که بخواهد این آثار را تولید کند. این آثار قدمت تاریخی بسیار زیادی دارند و قدمت بعضی از آنها به ۳۰۰ سال میرسید.
دارنده نشان هنر رضوی در بخش پایانی صحبت های خود درباره جزئیات پروژه تصریح کرد: روند سختی را برای جمع آوری این اثر طی کردیم طوری که الان چند نفر از خالقان اثر در میان ما نیستند و چند نفرشان نیز حافظه و صدای خود را از دست داده اند. این کار ۲۶۰ قطعه دارد که بیش از صد خواننده این آثار را اجرا کردهاند. از زمانی که ما این کار را شروع کردیم تاکنون متاسفانه ۱۱ خواننده که این آثار را خوانده بودند، فوت کرده و دیگر در میان ما نیستند. این آثار به ۱۵ گویش متفاوت از سراسر ایران ضبط شده و هنرمندانی از ۲۷ استان در خواندن این آثار شرکت داشتهاند. ضبط این ۲۶۰ قطعه نیز در پروسه زمانی سه ساله با ۲ هزار و ۴۰۰ دقیقه تولید و نگارش اطلاعات مرتبط با آن طول کشید.
«آموزش اصول خوانندگی و آواز ایرانی» به چاپ سوم رسید
کتاب «آموزش اصول خوانندگی و آواز ایرانی» نوشته محمدرضا سعیدی که چندی پیش توسط نشر «باد» منتشر شده شده به چاپ سوم رسید.
در توضیحات تکمیلی این کتاب آمده است: این پروژه نتیجه ۱۰ سال تلاش، تحقیق و مطالعه در زمینه تدریس و آموزش آواز ایرانی است. در حالی که موسیقی علمی ایران دارای یک تاریخ تقریبا صد ساله است، اما به طور معنیداری به تدریس و آموزش مباحث پایه و اصولی مرتبط با آواز ایرانی پرداخته نشده و با توجه به اینکه عمر موسیقی علمی ایران حدود صد سال است و به آموزش پایه و اصول مقدماتی آواز ایرانی به صورت علمی و تکنیکی کمتر پرداخته شده است، نیاز به کتابی در این زمینه احساس شد.
شناخت ساختار صدای انسان و رابطه آن با محیط اطراف، کشف صدای صحیح و نحوه مراقبت از صدا، تکنیکهای صداسازی و نفسگیر، شناخت موسیقی شعر و تأثیر آن بر اجرای آواز، مفاهیم مرتبط با تقویم موسیقی و تأثیرات زمان بر اجرا، شناخت و اجرای مقامات موسیقی ایران، آشنایی با اصول تجسم و ابراز در موسیقی، مفاهیم اصطلاحاتی در آواز و موسیقی ایرانی، تأثیر معرفت موسیقی بر اجرا، توصیهها و نکات کلیدی برای بهبود تکنیک خوانندگی موضوعاتی هستند که در این کتاب پیش روی مخاطبان قرار گرفته است.
قصه موسیقی ایران از پیش از انقلاب تا دهه شصت در «شور ناآرام صوت»
کتاب «شور ناآرام صوت» به قلم حامد طاهریکیا که روایتی تاریخی از رویارویی جامعه ایرانی پس از انقلاب با مقوله موسیقی است، توسط نشر اگر منتشر شد.
«شور ناآرام صوت» قصه عبور موسیقی ایران از پیش از پیروزی انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به دهه شصت است.
دهه شصت ایران سرشار از تجربههایی بود که در فرایند بازسازی مجدد فرهنگ، سیاست و اقتصاد کشور شکل میگرفتند. تجربههای زیسته در این دهه بازتابدهنده دگرگونیهایی بودند که ساختار احساسات و زیست روزمره ایرانیان را متحول میکردند. این تحولات، بهویژه در عرصه فرهنگ، با سرعت و شدتی چشمگیر رخ میدادند. در گفتار بازیگران سیاسی حکومت اسلامی، انقلاب ۱۳۵۷ به عنوان یک انقلاب فرهنگی تعبیر میشد که ایرانیت را به سوی بازگشت به خویشتن اسلامی- شیعی هدایت میکرد.
انقلاب فرهنگی از شکلگیری نوعی عقلانیت اسلامی- شیعی حکایت داشت که براساس آن مؤمن ایرانی باید با بهرهگیری از آن، خود را از گناهان دنیای مادی دور نگه دارد. براین اساس، موسیقی در دهه شصت میبایست پالایش، محدود و تحت نظارت قرار میگرفت تا جامعه در گذار به امت اسلامی، از موسیقی به مثابه عنصری که عقلانیت اسلامی- شیعی را تضعیف میکند، رهایی یابد. درنتیجه، پروژه تطهیر فرهنگ شنیداری و بازتعریف میدان موسیقی که از دوران پهلوی به ارث رسیده بود، آغاز شد. این کتاب حکایت و تحلیل این گذار و این بازتعریف است.
کتاب «شور ناآرام صوت» که پژوهشی تاریخی با محوریت موسیقی است در چهارفصل به انضمام یک نتیجهگیری و پسگفتار روایتی از رویارویی جامعه ایرانی پس از انقلاب با مقوله موسیقی که در آن کوشش شده خواننده را با موقعیت تاریخیفرهنگی از منظر فرهنگ شنیداری ایران در دهه شصت مواجه کند.
«قوانین اجرای موسیقی باروک» و تلاش برای راهنما بودن!
«قوانین اجرای موسیقی باروک» هم عنوان یکی دیگر از کتاب های منتشر شده حوزه موسیقی به نویسندگی ژان کلودویان است که با ترجمه آرش احمدزاده توسط نشر «پارت» پیش روی مخاطبان قرار گرفته است.
در توضیحات تکمیلی این کتاب آمده است: کتاب «قوانین اجرای موسیقی باروک» اثر ژان کلودویان به ترجمه آرش احمدزاده، یک راهنمای جامع و تخصصی برای اجرای موسیقی دوره باروک (قرن هفدهم و هجدهم میلادی) است که برای تمام سازها قابل استفاده طراحی شده است.
در این کتاب قوانین، اصول و روشهای اجرایی این دوره تاریخی، با توجه به آرای بزرگانی چون باخ، بروسارد، کوپرن و دیگران بررسی شدهاند. این در حالی است که مخاطبان اثر شامل نوازندگان، معلمان موسیقی، دانشجویان و علاقهمندان به موسیقی کلاسیک هستند که میخواهند درک عمیقتری از «چگونه اجرا کردن» سبک باروک داشته باشند.
با توجه به اینکه دوره باروک، نقطه تحولی در موسیقی غربی به شمار میرود، از جمله تثبیت تونالیته ماژور/ مینور، بسط فرمهای کنترپوان و تحلیل ویژگیهای اجرایی اختصاصی این دوره این کتاب میتواند فرصتی ویژه برای ارتقای دانش و مهارت باشد.
