برخی «مسئولان» دغدغه فرهنگی کافی ندارند/ اگر «روایت درست» شکل نگیرد حتی با «بودجه بالا» هم اثر ماندگار تولید نمیشود
رضا ابوفاضلی مطرح کرد:
«رضا ابوفاضلی» با انتقاد از رویه به کارگیری کارگردانان برای پروژه های انقلابی و دفاع مقدسی از سوی نهادهای سینمایی، گفت: متأسفانه در برخی موارد دیده میشود برای چهرههای مهم و فرماندهان شهید، آثاری تولید میشود که از نظر روایت و اجرا در شأن سوژه نیست. پرسش جدی اینجاست که چرا با وجود بودجههای قابلتوجه، پروژه به دست کسانی سپرده میشود که تسلط کافی بر روایت چنین مضامینی ندارند. ساخت اثر درباره شهدا نیازمند ترکیبی از مهارت حرفهای، درک تاریخی و باور درونی است؛ صرفاً داشتن ارتباط یا امکان جذب بودجه کافی نیست.
«رضا ابوفاضلی» کارگردان سینما و تلویزیون با اشاره به وضعیت کلی سینما اظهار داشت: حال سینما خوب نیست و هر سال نیز شرایط دشوارتر میشود. هم فیلمسازی سختتر شده و هم از مسیر مطلوب فاصله گرفتهایم؛ مسیری که زمانی دستاوردهای مثبتی داشت. امروز تمرکز بسیاری فقط بر فروش است، آن هم به هر شکل ممکن. کمتر نشانی از توجه به محتوا، اهداف و ریلگذاری فرهنگی دیده میشود. هر کس بیشتر درگیر کار خود شده و دغدغه فرهنگ این مملکت کمرنگتر شده است. وی افزود: با وجود این همه تجربه و اتفاقات خوبی که پیشتر رخ داده بود، فاصله زیادی گرفتهایم. حالا اینکه مقصر مسئولاناند، مدیراناند، پخشکنندهها هستند یا تهیهکنندگان، دقیقاً نمیدانیم باید سراغ چه کسی رفت. اما واقعیت این است که سینمایی که حمایت نشود، اتفاق خوبی در آن رخ نمیدهد. تا زمانی که سیاستگذاری و ریلگذاری مشخصی وجود نداشته باشد، هر کس به هر شکل به دنبال اسپانسر میرود و اسپانسر هم طبیعتاً صرفاً به بازگشت سرمایه خود فکر میکند. شرایط واقعاً دشوار شده و گاهی آدم را آزرده میکند.
این سینماگر با بیان این مطلب که بودجه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کمترین میزان افزایش را میان وزارتخانهها داشته، با توجه به تورم موجود، این وضعیت منطقی به نظر نمیرسد؛ تصریح نمود: در همه جای دنیا برای تعالی کشورشان روی فرهنگ سرمایهگذاری میکنند، چون کار فرهنگی منشأ تحولات گسترده است. اما ما تا حدی از فرهنگ غفلت کردهایم. وقتی دولت نتواند حمایت مورد انتظار از حوزه فرهنگ آنگونه که در سطح حاکمیتی مدنظر است انجام دهد، فعالان این صنف چه باید بکنند؟ آنها نمیتوانند بیکار بمانند، در حالی که همین حالا هم فقط عده محدودی مشغول کارند و بسیاری بیکارند.
او ادامه داد: معیشت مردم هم قطعاً در این رکود اثر مستقیم دارد. وقتی حال اقتصادی مردم خوب نیست و فرد درگیر تأمین حداقلهای زندگی و یک لقمه نان حلال برای خانواده است، طبیعتاً مجالی برای توجه به سینما و فرهنگ باقی نمیماند. وقتی درآمد فرد مثلاً بیست میلیون تومان است، چگونه میتواند برای سینما هزینه کند؟ از سوی دیگر، کیفیت برخی فیلمها نیز باعث شده اقبال عمومی کاهش پیدا کند.
ابوفاضلی در مورد دلایل افو+-ل فیلمنامه در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس بیان کرد: در حوزه محتوا بسیاری از قصهها به خطوط قرمز نزدیک میشوند و دست فیلمساز بسته است. محدودیت موضوعی میتواند خلاقیت را کاهش دهد؛ وقتی فیلمساز میخواهد حرفی بزند اما با موانع متعدد مواجه میشود، طبیعی است که انگیزه افت کند. بنابراین نمیتوان یک عامل واحد را مقصر دانست. از یک سو، برخی مسئولان دغدغه فرهنگی کافی ندارند؛ از سوی دیگر، مدیرانی هم هستند که دغدغه دارند اما شاید ابزار یا مهارت لازم را در اختیار ندارند. در این میان، چهرههای باتجربه و ارزشمندی نیز داشتهایم و داریم که یا از دنیا رفتهاند یا کمتر به کار گرفته میشوند، در حالی که میتوانند نقش مؤثری ایفا کنند.
وی با گلایه مندی افزود: سینماگرانی که بهاصطلاح سالها درباره انقلاب و شهدا کار کردهاند، امروز کمتر در این چرخه حضور دارند و از تجربهشان آنگونه که باید استفاده نمیشود. در حالی که همه میدانند پرداختن به قصه شهید کار ظریف و حساسی است و معمولاً هر قصه شهید فقط یکبار فرصت روایت مؤثر دارد. وقتی این فرصت با اجرای ضعیف از دست برود، عملاً آن ظرفیت ارزشمند هدر میرود.
کارگردان فیلمهای «به خاطر تهمینه» و «بهای یک بهانه» با انتقاد از رویه به کارگیری کارگردانان برای پروژه های انقلابی و دفاع مقدسی از سوی نهادهای سینمایی اظهار داشت: متأسفانه در برخی موارد دیده میشود برای چهرههای مهم و فرماندهان شهید، آثاری تولید میشود که از نظر روایت و اجرا در شأن سوژه نیست. پرسش جدی اینجاست که چرا با وجود بودجههای قابلتوجه، پروژه به دست کسانی سپرده میشود که تسلط کافی بر روایت چنین مضامینی ندارند. ساخت اثر درباره شهدا نیازمند ترکیبی از مهارت حرفهای، درک تاریخی و باور درونی است؛ صرفاً داشتن ارتباط یا امکان جذب بودجه کافی نیست.
وی متذکر شد: یکی از ضعفهای قابل اشاره، کمرنگ بودن حضور مشاوران و نیروهای باتجربه در کنار برخی پروژههاست. وقتی تیمهای جوان یا کمتجربه بدون پشتیبانی حرفهای وارد چنین حوزه حساسی میشوند، احتمال تولید اثر ضعیف بالا میرود. این مسئله لزوماً به معنای فراگیر بودن رانت نیست، اما شفاف نبودن سازوکار انتخاب پروژهها و افراد میتواند چنین برداشتی را در بدنه سینما ایجاد کند.
او ادامه داد: واقعیت این است که سینما پیش از هر چیز به «قصه» نیاز دارد. اگر روایت درست شکل نگیرد، حتی با بودجه بالا هم اثر ماندگار تولید نمیشود. از سوی دیگر، بخشی از فیلمسازان نسل جدید نگاه متفاوتی دارند؛ برخی با انگیزه واقعی وارد این حوزه میشوند، اما در مواردی هم ممکن است سوژه شهید بیشتر بهعنوان مسیر دریافت مجوز یا جذب حمایت دیده شود. این نگاه ابزاری اگر رخ دهد به اعتبار آثار آسیب میزند.
«رضا ابوفاضلی» در پایان گفت و گو خاطرنشان ساخت: راهحل، کنار گذاشتن نسل جدید نیست، بلکه ایجاد سازوکار حرفهایتر برای انتخاب پروژهها، استفاده نظاممند از مشاوران باتجربه، ارزیابی دقیق فیلمنامهها و پاسخگویی شفاف در تخصیص بودجه است. وقتی معیار اصلی کیفیت روایت و صلاحیت حرفهای باشد، هم حرمت سوژههای ملی حفظ میشود و هم خروجی سینمایی ارتقا پیدا میکند.
