۲ روی سکه سیاست در جشنوارههای سینمایی؛ چه کسی میترسد؟
پس از آنکه سیاست، برلین را به لرزه درآورد و کن را متزلزل کرد، به نظر میرسد ونیز نیز با لغو کنفرانس مطبوعاتی و پس از آن برگرداندن دوباره کنفرانس، از این امر تأثیر پذیرفته است.
با ادامه جنگها در خاورمیانه و اوکراین – و تشدید آشفتگی جهانی – به نظر میرسد هنرمندانی که در جشنوارههای فیلم حضور مییابند، به نوعی دارند از میدانهای مین سیاسی عبور میکنند.
شدت ماجرا از جشنواره فیلم برلین ۲۰۲۶ در ماه فوریه شروع شد؛ وقتی ویم وندرس که ریاست هیئت داوران را برعهده داشت، در پاسخ به سوالهای متعدد مطبوعات درباره رژیم صهیونیستی و فلسطین، گفت که کارگردانان فیلم باید «از سیاست دور بمانند» و به این دلیل با انتقادهای جدی مواجه شد. واکنشها به سخنان وندرس شدید بود به عنوان مثال، آرونداتی روی نویسنده هندی، با عصبانیت از جشنواره کنارهگیری کرد و در نهایت تریشیا تاتل مدیر هنری برلین، مجبور شد بیانیهای رسمی صادر کند تا مانع توفان رسانهای شود که ممکن بود جشنواره را درنوردد.
در جشنواره کن امسال هم، هزاران نفر از متخصصان سینما، از جمله ستارههایی چون خاویر باردم و مارک رافالو و کارگردان، کن لوچ، طوماری را امضا کردند که نفوذ ایدئولوژیک فزاینده ونسان بولوره، میلیاردر راستگرا، سهامدار اصلی شبکه تلویزیونی پولی «کانال پلاس» و بزرگترین سرمایهگذار سینمای فرانسه را به باد انتقاد میگرفت. این امر موجب شد تا تماشاگران حتی وقتی لوگوهای کانال پلاس و استودیوکانال در تیتراژ فیلمهایی که این شرکتها تأمین مالی کرده بودند، ظاهر میشد، آنها را هو کنند.
گفتمان سیاسی در کن درباره استفاده از هوش مصنوعی در سینما هم به بحثی داغ بدل شد. دمی مور عضو هیئت داوران، از این صنعت خواست تا راههایی برای همکاری با هوش مصنوعی و محافظت از خود در برابر آن پیدا کند. او گفت: «هوش مصنوعی هست و بنابراین مبارزه با آن، مبارزه با چیزی است که در نبرد با آن ما شکست خواهیم خورد». سخنان او طوفانی در اینترنت ایجاد کرد.
وقتی سیاست، برلین و کن را به لرزه درآورد، اوضاع برای ونیز چگونه است؟
در ماه آوریل، نمایشگاه هنری دوسالانه – که توسط بنیاد دوسالانه ونیز (که جشنواره فیلم را نیز اداره میکند) اداره میشود – به دلیل اجازه دادن به اسرائیل برای نمایش در غرفههای خود با انتقاد مواجه شد. پیترآنجلو بوتافوکو رئیس دوسالانه، اکنون در حال تبادل نظر با کمیسیون اروپا است که ۲.۳ میلیون دلار از بودجه این بنیاد را قطع کرده چون باور دارد پول مالیاتدهندگان اروپایی باید از ارزشهای دموکراتیک محافظت کند.
بوتافوکو از مصاحبه برای این گزارش خودداری کرد، اما در کنفرانس مطبوعاتی انتخاب ونیز در ماه ژوئیه ادعا دارد دوسالانه «فضایی برای همزیستی فرهنگی» بدون سانسور برای تمام جهان است.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ورایتی، وقتی باربرا در ۲۳ جولای فهرست فیلمهای جشنواره را اعلام کرد، گفت که این انتخاب «منعکسکننده مسائل عمده معاصر است: جنگها، البته فلسطین، مهاجرت، تغییرات اقلیمی، تنشهای اجتماعی فزاینده و نیز کوچک شدن فضاهای آزادی به ضرر مخالفان رژیمهای مختلف».
موضوعهای حساس ونیز امسال
امسال ونیز با فیلم «جوهر» ساخته دنی بویل افتتاح خواهد شد، فیلمی که نشان میدهد چگونه روزنامه بریتانیایی سان، روپرت مرداک را به غول رسانهای راستگرا تبدیل کرد. این جشنواره همچنین مستند «ماسک» ساخته الکس گیبنی را در برنامه دارد که تحقیقی عمیق است که به پشت پرده شخصیت عمومی ایلان ماسک میپردازد و از جمله فیلمهایی است که در لیدو دکمههای داغ سیاسی را فشار خواهند داد.
کنت سندرسون مدیر توزیعکننده فیلم در آمریکا از این فیلم ۴ ساعته به عنوان فیلمی یاد کرده که از نظر نحوه ساخت و نحوه بازتعریف موضوع خود، بسیار مهیج است و حاوی «افشاگریهای واقعی است که مردم قطعاً به آنها توجه خواهند کرد».
رژیم صهیونیستی همچنان موضوعی بحثبرانگیز در جشنوارهها است. کارگردان اسرائیلی آموس گیتای، که برای آثارش در مورد درگیری رژیم صهیونیستی و فلسطین از هر ۲ سو مورد توجه است، در فیلم «جاده اریحا» که برای اولین بار در ونیز دیده خواهد شد، به بررسی میراث اسحاق رابین نخستوزیر اسرائیل، میپردازد، که سال ۱۹۹۵ پس از امضای توافقنامه تاریخی اسلو توسط یک یهودی افراطی راستگرا ترور شد.
«نازا» مستندی جدید و جنجالی از یووال آبراهام و راشل سزور، کارگردانان «سرزمین دیگری نیست»، روز دوشنبه به فهرست فیلمهای بخش مسابقه ونیز اضافه شد. انتظار میرود که این فیلم جنجال سیاسی به پا کند. این مستند که شبها، روی پشتبامهای تلآویو فیلمبرداری شده است، طبق خلاصه رسمی خود، «بهصورت مفصل سیستمهای پشت پرده کشتار جمعی برنامهریزیشده غیرنظامیان فلسطینی در غزه توسط اسرائیل» را نشان میدهد.
مانند بیشتر جشنوارهها، فیلمهایی که در ونیز نمایش داده میشوند، مستقیم به سیاست نمیپردازند، اما در هر حال در معرض خطر هستند. جاناتان روتر رئیس شرکت روابط عمومی پریمیر در بریتانیا، میگوید: مشکل این است که رسانهها این روزها بهطور فزایندهای به تیترها و گزارشهای کوتاه روی آوردهاند و گاهی کمی تنبلانه، با گزارشهای کوتاه سیاسی تند و تیز برای جلب توجه مخاطبان کار را برای بازیگران و کارگردانها سخت میکنند.
در برابر او، آندرهآ رومئو توزیعکننده ایتالیایی که ۵ فیلم در لیدو دارد – از جمله تریلر پر سر و صدای «پرایمتایم» با بازی رابرت پتینسون- میگوید: «مهم است که چهرهها وقتی کلمات و صلاحیت مناسب را دارند، موضع سیاسی بگیرند».
وی بر این نکته باور دارد که «این رفتاری مدنی و مسئولانه است که بازیگران یا کارگردانان از اظهارنظر عمومی در مورد چیزهایی که درباره آنها صلاحیت ندارند، خودداری کنند».
سال پیش الکساندر پین رئیس هیئت داوران ونیز، در پاسخ به سوالی درباره موضعش در مورد بحران انسانی در غزه، پاسخ داد: «صادقانه بگویم، احساس میکنم کمی برای این سوال آماده نیستم. من اینجا هستم تا در مورد سینما قضاوت کنم و صحبت کنم».
پین در ابتدای جشنواره واکنش منفی زیادی دریافت نکرد، اما با نزدیک شدن به پایان جشنواره، با انبوهی از سوالهای سیاسی از سوی روزنامهنگارانی مواجه شد که از تصمیم هیئت داوران برای اعطای شیر طلایی به درام خانوادگی «پدر، مادر، خواهر، برادر» جیم جارموش به جای «صدای هند رجب» ساخته کوثر بن هنیه که در غزه اتفاق میافتد، خشمگین بودند. این فیلم که برنده شیر نقرهای شد، پس از تشویق ایستاده ۲۲ دقیقهای که طولانیترین تشویق ایستاده این جشنواره است، به عنوان یکی از نامزدهای اصلی جایزه برتر جشنواره در نظر گرفته شد.
پین گفته بود: «به عنوان هیئت داوران، ما هر ۲ فیلم را به یک اندازه ارج مینهیم، هر کدام به دلیل خاص خود».
همان زمان روزنامه ایتالیایی Il Sole ۲۴ Ore او را به دلیل «عدم شجاعت در اعطای شیر طلا به غزه» مورد انتقاد قرار داد و این موضوع به تیتر یک روزنامه بدل شد.
در حالی که سروصدای شکل گرفته در برلین تاتل را در آستانه اخراج توسط دولت آلمان (که تأمین مالی ۴۰ درصد از این رویداد را برعهده دارد) قرار داد، باربرا از جنجالهای سیاسی سال گذشته در لیدو جان سالم به در برد. وی معتقد است: «این جشنواره، مانند همه رویدادهای دوسالانه، فضایی باز برای گفتگو و بحث بین هنرمندان و افراد خلاق است و تحت تأثیر سیاست قرار نمیگیرد».
جنجال بر سر هوش مصنوعی
احتمالاً امسال ونیز در بحث بر سر هوش مصنوعی با احساسات شدیدی مواجه خواهد بود، زیرا فیلمی را به نمایش میگذارد که کاملاً با هوش مصنوعی ساخته شده است؛ «شجاع باشید» یک پرتره ۹۰ دقیقهای از رنزو روسو بنیانگذار برند مد دیزل به کارگردانی فرانچسکو کاروتزینی است.
باربرا هنگام اعلام حضور این فیلم در جشنواره گفت: «میخواهم این فیلم را به عنوان دعوتی برای همه مطرح کنم تا درباره اینکه چگونه هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار میتواند امکانات خلاقانه جدیدی را برای فیلمسازان فراهم کند، فکر کنند. نقش جشنوارههای امروز این است که به موضوع بپردازند و فراتر از تعصباتی که به نظر میرسد بر گفتگوها غالب است، عمل کنند».
با توجه به بحثهای داغ پیرامون هوش مصنوعی، این یک جمله ساده اما تحریکآمیز است.
