«فریادهای عاصی آذرخش» زیر سایه قیمت نجومی
انتشار مجموعهای جدید از کارهای منتشر نشده احمد شاملو حاشیههای پررنگتری از متن به همراه داشت.
لغو مراسم رونمایی از مجموعه 17 جلدی آثار منتشرنشده احمد شاملو با عنوان «فریادهای عاصی آذرخش»، بار دیگر نام این شاعر سپیدسرا را در آستانه صدمین سالگرد تولدش در شبکههای اجتماعی پررنگ کرد.
این مجموعه که توسط نشر چشمه و با همکاری آیدا سرکیسیان (همسر شاعر) پس از پژوهشی 10 ساله تدوین شده، حاوی اشعار، نامهها، داستانها و گفتوگوهای منتشرنشدهای است که قرار بود خط سیر فکری شاملو را برای مخاطب ترسیم کند. با این حال، آنچه بیش از محتوای ادبی، افکار عمومی را تحت تأثیر قرار داد، برچسب قیمت 30 میلیون تومانی و عرضه انحصاری آن به صورت دوره کامل بود.
ناشر اعلام کرده است که این مجموعه با امضای غیرچاپی همسر شاعر و در شمارگانی محدود (500 نسخه) عرضه میشود. همین رویکرد، موجی از انتقادات را برانگیخته است. منتقدان معتقدند در روزگاری که بهدلیل تورم، گرانی کاغذ و فشار اقتصادی بر سبد خانوار، کتاب به تدریج در حال حذف شدن از زندگی مردم است، عرضه مجموعهای با این قیمت، فرسنگها از آرمانهای شاعری که خود را «شاعر انسان و آزادی» میدانست و «درد مشترک» را فریاد میزد، فاصله دارد.
به گزارش تسنیم،پرسش اصلی مخاطبان و دانشجویان ادبیات این است که مجموعهای که قرار بود «میراثدار فرهنگی» باشد، چگونه به یک «کالای لوکس» برای کلکسیونرها تبدیل شد؟ به گفته برخی از مخاطبان، تبدیل متن ادبی به ابزاری برای تجارت، نشاندهنده شکاف طبقاتی برای دسترسی به اطلاعات جدید است.
حاشیه پررنگ دیگر این روزها، بازخوانی دوباره آرای جنجالی شاملو درباره «شاهنامه فردوسی» است؛ موضوعی که از سخنرانی مشهور او در دانشگاه برکلی تا امروز همواره محل مناقشه بوده است. شاملو در حالی به یکی از ستونهای هویت ملی ایرانیان تاخت که بزرگانی چون محمدرضا شفیعی کدکنی و محمدعلی اسلامی ندوشن، شاهنامه را نه فقط یک اثر ادبی، که «سند موجودیت» ملت ایران دانستهاند.
شاملو با رویکردی که بسیاری آن را نقد به مبانی هویت ملی دانستند، به شاهنامه بهعنوان یکی از ارکان اصلی شناسنامه فرهنگی ایرانیان، حمله کرده بود؛ موضوعی که به باور برخی از مخاطبان، طرح دوباره آن در زمان کنونی، میتواند بحثهای عمیقتری را درباره مرز میان «نقد ادبی» و «تضعیف هویت ملی» برانگیزد.
نام شاملو همیشه با حاشیههای متعدد همراه بوده است. او همواره میان طیف گستردهای از مخالفان و موافقان ایستاده. موافقان، شعر او را “هوای تازه” در ادبیات ایران توصیف کرده و شاعری دانستهاند که توانسته شعر فارسی را از قالبهای سنتی و وزن عروضی فاصله دهد و به زبان، تصویر و موسیقی تازهای برساند.
به باور آنها، شاملو توانست شعر را به مسائل انسان معاصر، آزادی، عدالت، عشق، مرگ، تنهایی و رنج اجتماعی پیوند بزند و با ساختن تصاویری ماندگار و موسیقی درونی، در اشعار عاشقانه و اجتماعیاش از مرزهای متعارف فراتر رود.
در عین حال، مخالفان او بر این باورند که شاملو نه به خاطر شعرها و هنر شاعریاش، که بیشتر به دلیل حضور مستمرش در رسانهها و روزنامههای وقت بر سر زبانها افتاد. آنها معتقدند شعر شاملو بیش از آنکه هنرمندانه باشد، گاه شعاری است که به بیانیه سیاسی نیز نزدیک میشود.
در چنین فضای متناقضی، انتشار آثار منتشر نشدهای از او میتواند امکان بازخوانی دقیقتر کارنامه شاملو را فراهم کند. شعر شاملو، چه موافقانش آن را صدای آزادی بدانند و چه مخالفانش آن را بیش از حد شعاری ارزیابی کنند، زمانی میتواند موضوع نقد عمومی قرار بگیرد که در دسترس محققین، دانشجویان و علاقهمندان به شعر نیز قرار گیرد؛ نه اینکه تنها در ویترین 500 نفر جای گیرد و بخش وسیعی از نخبگان، دانشجویان و علاقهمندان حوزه ادبیات از جریان نقد و بررسی این آثار کنار گذاشته شوند.
