تشریح روایت مستند و چندلایه رابطه سیاسی و تاریخی ایران و حماس

مرکز مطالعات الجزیره اکتبر 2024 کتاب «ایران و حماس: از مرج‌الزهور تا طوفان الاقصی» نوشته فاطمه الصمادی، محقق ارشد این مرکز و متخصص امور ایران را به تازگی منتشر کرده است.

فاطمه الصمادی در این کتاب به این سوال پاسخ می‌دهد که رابطه ایران و حماس چگونه شکل گرفت و در گذر بحران‌ها، اختلاف‌ها و دگرگونی‌های منطقه‌ای به یکی از مهم‌ترین معادلات خاورمیانه تبدیل شد؟

وی با بهره‌گیری از ده‌ها گفت‌وگوی اختصاصی با چهره‌های کلیدی دو طرف و مجموعه‌ای از نامه‌ها، صورت‌جلسات و اسناد کمتر دیده‌شده، روایتی مستند و چندلایه از این پیوند ارائه می‌کند.

روایت کتاب از نخستین تماس‌های ایران و فلسطین در اواخر دوره قاجار آغاز می‌شود؛ از مناسبات پنهان و آشکار عصر پهلوی با اسرائیل می‌گذرد؛ به انقلاب اسلامی، ظهور حماس و فراز و فرود روابط تهران و رهبران مقاومت می‌رسد و سرانجام، طوفان‌الاقصی و شهادت اسماعیل هنیه در تهران را بررسی می‌کند.

این کتاب، داستان یک اتحاد ساده و بی‌تنش نیست؛ روایتی است از هم‌گرایی و اختلاف، اعتماد و تردید، آرمان و مصلحت؛ روایتی ضروری برای فهم یکی از پیچیده‌ترین مناسبات سیاسی معاصر.

به گزارش تسنیم، نویسنده مروری جامع بر تکامل روابط ایران و حماس ارائه می‌دهد و نقاط عطف و بحران‌های کلیدی و همچنین عوامل منطقه‌ای و بین‌المللی مؤثر بر آن را که در چشم‌انداز ژئوپلیتیکی فعلی به اوج خود رسیده‌اند، برجسته می‌کند.

الصمادی رابطه ایران و حماس را از منظری فراتر از ابعاد ایدئولوژیک بررسی می‌کند و خوانندگان را به سفری تاریخی می‌برد که این رابطه را در چارچوب وسیع‌تری از منافع و چالش‌های مشترک بازتعریف می‌کند.

این کتاب فصلی را به طوفان الاقصی اختصاص داده است؛ نویسنده هم‌چنین ضمن شرح اصول استراتژیک ایران، مواضع بازیگران مختلف در محور مقاومت، عوامل تعیین‌کننده اقدامات آن‌ها و تأثیر مشارکت حوثی‌ها در این رویارویی را مورد بحث قرار می‌دهد. وی با تکیه بر منابع مکتوب، شهادت‌های معتبر و مصاحبه‌های گسترده، به پیشینه‌های سیاسی و مذهبی که رابطه ایران با حماس را شکل داده است، می‌پردازد.

اهمیت کتاب «ایران و حماس: از مرج‌الزهور تا سیل الاقصی» در این واقعیت نهفته است که شکاف آشکاری را در میان منابع عربی پر می‌کند؛ اکثر کتاب‌های منتشرشده در این زمینه در جهان عرب، به این رابطه از منظر ایدئولوژیک یا جدلی پرداخته‌اند. با این حال، فاطمه الصمادی به آن به عنوان یک پدیده پیچیده سیاسی و تاریخی که با تلاقی آموزه‌های مذهبی، منافع شخصی و ژئوپلیتیک شکل گرفته است، نگاه می‌کند.

نویسنده هم‌چنین تلاش می‌کند به این سوالات نیز در بخش پایانی کتاب پاسخ دهد: آینده رابطه ایران و حماس پس از وقایع الاقصی چیست؟ و محور مقاومت چگونه با چشم‌انداز منطقه‌ای و بین‌المللی که به‌سرعت در حال تغییر است، سازگار خواهد شد؟

نشر نشان ترجمه اسماء خواجه‌زاده از این‌کتاب را در دست انتشار دارد و به‌زودی آن را منتشر می‌کند.